Birleşme ve Devralmaların Kontrolü

Teşebbüsler, piyasalardaki durumlarını ve mali yapılarını güçlendirmek amacıyla diğer teşebbüslerle birleşme yoluna gidebilirler. Günümüzde sıkça görülen bu durum teşebbüslerin sağlıklı bir yapıya kavuşmasını ve maliyetlerini aşağı çekmelerini sağlayıcı nitelikte olabilir. Bu tür birleşmeler yeni ürünlerin araştırılması ve geliştirilmesinde de teşebbüslere önemli avantajlar sağlamaktadır.

Ancak her birleşme tüketicinin lehine sonuçlar doğurmayabilir. Bazı firma evlilikleri piyasada rekabet ortamını bozacak nitelikte çok güçlü teşebbüslerin ortaya çıkmasına neden olabilmektedir. Bu nedenle, hangi tür birleşme ve devralmaların ekonomik etkinliği artırdığının, hangilerinin rekabeti önemli ölçüde sınırladığının belirlenmesi gereği birleşme ve devralmaların kontrolünü zorunlu kılmaktadır. Hakim durum yaratan ya da pazarda hakim durumda olan bir teşebbüsün bu konumunu güçlendiren türde birleşme, devralma ve ortak girişimlerin Rekabet Kanununca yasaklanması da bu amaca yönelik bir düzenlemedir. Hakim durumda olan bir teşebbüs, rakiplerinin baskısından uzak bir şekilde ürettiği mal ve hizmetleri maliyetinin çok üstünde fiyatlarla satma imkanına sahip olabilmektedir. Toplumsal refah bu durumda yalnızca yüksek fiyatlardan dolayı değil, ürün çeşitlerinin sınırlanması, yeni ve daha kaliteli ürünlerin geliştirilememesi nedeniyle de azalmaktadır. Birleşme ve devralmaların kontrolü yoluyla bu tür piyasa yapılarının oluşmasını engellemek Rekabet Kurumu'nun temel işlevlerinden biridir.

4054 sayılı Kanun'un 7. Maddesine göre "Bir ya da birden fazla teşebbüsün hakim durum yaratmaya veya hakim durumlarını daha da güçlendirmeye yönelik olarak, ülkenin bütünü yahut bir kısmında herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak şekilde birleşmeleri veya herhangi bir teşebbüsün mal varlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir kısmını ya da kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları, miras yoluyla iktisap durumu hariç olmak üzere, devralması hukuka aykırı ve yasaktır."

Örnek Kararlar

Trakmak Traktör ve New Holland NV Arasındaki Devir İşlemine Koşullu İzin İngiltere'de kurulu New Holland N.V. unvanlı teşebbüsün, Koç Grubuna ait Trakmak Traktör ve Ziraat Makinaları Ticaret A.Ş. hisselerinin %37.5 'ni devralmasına ilişkin işlem 1998 yılında Rekabet Kurulu'nca nihai incelemeye alınmıştır. Yapılan incelemede, Koç Grubu ile New Holland arasında kurulan bu ortaklığın temel olarak traktör ve biçerdöver piyasalarını etkileyeceği belirlenmiştir. Rekabet Kurulu, söz konusu işlemin, traktör piyasasında bir sakınca yaratmayacağına karar verirken; biçer döver piyasasının arz seviyesinde hakim durumu güçlendirici; dağıtım seviyesinde ise hakim durum yaratıcı etkisine dikkat çekmiştir. Bu nedenle Kurulca, biçerdöver piyasasına yönelik olarak New Holland'a, Trakmak Traktör ile aynı koşulları yerine getiren diğer teşebbüslere de talep etmeleri halinde eşit davranarak distribütörlük tesis etmesi zorunluluğu getirilmiş, devralma işlemine ancak bu koşulun yerine getirilmesiyle izin verilmesine karar verilmiştir.

 

Ortak Girişime (Joint-Venture) İzin   Emaye bobin teli üreten dört teşebbüs tarafından kurulan ortak girişime Kurulca izin verilmiştir. Kurulan bu ortak girişim pazarda lider konuma geçecek bir pazar payı büyüklüğüne ulaşmaktadır. Pazardaki yoğunlaşmanın artmasına karşılık, Kurul özellikle emaye bobin teli üretiminde uluslararası rekabet bakımından ölçek büyüklüğünün önemi üzerinde durmuş; sektördeki yurt içi ve yurt dışı rekabet koşullarını, ithalat ve pazara giriş imkanlarını, alıcıların gücünü ve pazardaki rakip teşebbüslerin mevcut ve potansiyel rekabet güçlerini de dikkate alarak işleme izin vermiştir.