Hakim Durumun Kötüye Kullanılması

Bazı piyasalarda bir teşebbüs rakiplerine göre daha güçlü bir konumdadır. Hatta bazı piyasalarda tek bir teşebbüs faaliyet gösteriyor olabilir. Hakim durumda olan teşebbüsler genellikle rakiplerinin ve müşterilerinin davranışlarını dikkate almaya ihtiyaç duymayacak büyüklükte bir pazar gücüne sahiptir. Bir teşebbüsün pazar gücü, sahip olduğu teknolojik üstünlük, verimlilik, kaliteli ürünler ve çalışanlarının bilgi ve becerileri gibi her teşebbüsün sahip olmayı arzu ettiği nedenlerden kaynaklanabilir. Bu nedenle bizatihi hakim durumda olmak Kanun'da yasaklanmamıştır.
Ancak hakim durumdaki teşebbüs küçük ve orta ölçekli rakip teşebbüslerin faaliyetlerini zorlaştırarak onları pazardan çıkarmayı hedefleyebilir veya pazara yeni girmek isteyenleri engelleyebilir. Müşterisinin almak istediği bir malı satmak için diğer bir malı da almasını şart koşarak tüketici tercihlerini kısıtlıyabilir. Tüketicinin zararına yüksek fiyatlar uygulayabilir. Bu haller söz konusu teşebbüsün pazardaki gücünü kötüye kullandığına işaret etmektedir ve Kanun'da yasaklanmıştır.

4054 Sayılı Kanun'un 6. maddesine göre   "Bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanması hukuka aykırı ve yasaktır."

Örnek Kararlar

Belko Kararı   Ankara ilinde kömür satışı konusunda yasal tekel olan Büyükşehir Belediyesi'nin firması Belko'nun kömürü komşu illerdeki benzer pazarlara nazaran %60-70 daha yüksek fiyattan satması üzerine Rekabet Kurulu tarafından soruşturma açılarak bu firmaya para cezası verilmiştir. Buna ilave olarak, Rekabet Kurulu'nun görüşü doğrultusunda Belko'nun Ankara ilindeki kömür satışında sahip olduğu tekel hakkı kaldırılmıştır. Bu karar tüketicinin yararına olarak Ankara ilinde yüksek kömür fiyatlarının düşmesine neden olmuştur.

 

BİRYAY Kararı   Gazete ve dergi dağıtım pazarında birlikte hakim durumda olan BBD, BİRYAY ve YAYSAT'ın, bayilerini diğer dağıtım şirketlerince dağıtılan gazete ve dergileri satmamaları konusunda zorlamaları hakim durumun kötüye kullanılması olarak değerlendirilmiş ve adı geçen teşebbüslere para cezası verilmiştir. Bu karar ile Türkiye'de, belediyelere ait olan gazete ve dergi satış büfelerine her dağıtım şirketince sağlanan yayınları satma zorunluluğu getirilmiş ve böylece, tüketicilerin son satış noktalarında istediği gazete ve dergileri bulabilmesinin önü açılmıştır.

 

Turkcell Kararı   GSM hizmetleri pazarında hakim durumda olan Turkcell çalıştığı distribütörlerin rakip operatörlerle (Telsim, Aria) kampanya yapmasına engel olarak, bu distribütörlerin cep telefonlarının rakip operatör hatları ile çalışmasına engel olmuştur. Buna ilave olarak Turkcell, cep telefonu pazarında faaliyet gösteren distribütörler arasında ayrımcılık yaparak, sadece kendisiyle çalışan distribütörlerin lehine uygulamalarla diğer distribütörleri rekabette dezavantajlı duruma getirmiştir. Bu durum aynı zamanda, sadece Turkcell ile çalışan distribütörlerin ithal ettiği markalı cep telefonlarının yalnızca Turkcell simkartı ile satılmasına yol açarak, rakip operatörlerin birlikte kampanya yapabileceği markaları kısıtlayarak onların faaliyet alanını daraltmış ve buna bağlı olarak da tüketici tercihlerini kısıtlamıştır. Bu nedenlerle Rekabet Kurulu, hakim durumunu kötüye kullanan Turkcell hakkında soruşturma açarak para cezası vermiştir. Bu karar, tüketicilerin istedikleri marka cep telefonunu istedikleri GSM operatörünün kartıyla kullanmalarına imkan vermesi, rakip GSM operatörlerinin cep telefonu distribütörleri ile kampanyalar yapmasına olanak tanıması ve bunun sonucunda tüketici fayda ve tercihlerinin artmasına neden olması açısından önemli bir karardır.